Raport: Co nam powiedziały wybory samorządowe w 2010 roku, w 20 lat od wprowadzenia reformy samorządowej? Sukces? Porażka? Normalność? Raport przygotowany został w oparciu o badania przeprowadzone przez FRDL-Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji w Krakowie.

Z raportu wynika, że demokracja lokalna ma się w Polsce dobrze. Wiele wskazuje na to, że 20 lat po przeprowadzeniu reformy samorządowej mamy w Polsce ustabilizowane, akceptowane przez lokalne społeczności kadry samorządowe. Pomimo nagłaśnianych przez prasę przypadków patologii proces demokratyczny działa sprawnie. Na kolejną kadencję wybrano ponownie 72% wójtów, 68% burmistrzów i 77% prezydentów miast. O ile w przypadku małych środowisk można byłoby podejrzewać, że ponowny wybór na wójta jest wyrazem bierności lokalnej społeczności, o tyle trudniej postawić taką tezę w przypadku większych ośrodków. Badania jakościowe pokazują zaś, że także w małych samorządach wielu wójtów jest wybieranych na kolejne kadencje dlatego, że cieszą się zaufaniem wyborców, choć nie można wykluczyć także innych sytuacji.

Raport wskazuje na rozpowszechnioną wśród wyborców opinię o celowości sprawowania władzy co najmniej przez dwie kadencje, choć w raporcie odnotowano również wiele uwag nt. wypalenia i utraty kontaktu z wyborcami tych przedstawicieli władzy wykonawczej, którzy trwają na swoich stanowiskach przez wiele kadencji. Nie wydaje się jednak, żeby był to poważny argument na rzecz ograniczenia liczby kadencji (choć spotkaliśmy się wśród badanych również z takimi opiniami). Świadomość wśród wyborców występowania tego rodzaju zagrożeń sugeruje, że lokalne środowiska potrafią same sobie z nimi poradzić.

Negatywnym zjawiskiem jest dość niska frekwencja. W ostatnich wyborach samorządowych wyniosła ona 47,32 % w pierwszej turze (nieco więcej niż w 2006) i tylko 35,31% w drugiej turze. To wynik niższy od osiągniętego w wyborach parlamentarnych w 2007, 53,8% i wyborach prezydenckich 54,94% (oraz 55,31 w drugiej turze) aczkolwiek i te nie są imponujące.

Ważnym społecznym zjawiskiem jest bardzo mały udział kobiet zarówno w radach jak i we władzach wykonawczych. Nieco wyższy na poziomie gmin gdzie 9% wójtów to kobiety i niższy na poziomie prezydentów gdzie kobiety objęły tylko7% stanowisk.

Zwraca także uwagę, bardzo mały udział ludzi młodych w radach. Mimo, że łatwo o wyjaśnienie, że lokalne społeczności mają więcej zaufania do ludzi starszych i doświadczonych, nie sposób nie zadać sobie pytania o to czy ta reprezentacja nie jest zbyt mała.

Ważnym wnioskiem wynikającym z raportu jest odporność samorządów na próby upolitycznienia. Na poziomie gmin niezależne komitety zdobyły 76,92% mandatów. Na poziomie miast na prawach powiatu 30,22% (nieco więcej niż w 2006). Co więcej z pogłębionych badań wynika, że w gminach nawet w przypadku osób wybranych z komitetów partyjnych ta identyfikacja ma stosunkowo niewielkie znaczenie. Wyborcy kierują się bowiem swoją wiedzą o wadach i zaletach kandydatów, a nie ich przynależnością partyjną. Także oni sami traktują swój mandat bardziej jako zobowiązanie wobec lokalnej społeczności niż wobec partyjnej centrali. Na tym poziomie poparcie i wpływ ogólnopolskich partii politycznych może więc być mniejszy niż wskazują na to same dane ilościowe.

Dr Adam Aduszkiewicz, prezes zarządu FRDL

Raport

Omówienie wyników raportu

Prezentacja wyników raportu

Głównym sponsorem publikacji raportu jest Telekomunikacja Polska SA.

Jakie były założenia badania?

Wybory samorządowe stworzyły okazję, by przyjrzeć się zjawiskom zachodzącym w polskich społecznościach lokalnych. Można było wówczas zaobserwować mechanizmy kształtujące wizerunek polskiego samorządu oraz społeczeństwo obywatelskie.
Dla lepszego zrozumienia, jak dzisiaj, po 20 latach od wprowadzenia w Polsce reformy samorządowej, społeczeństwo ocenia dokonane zmiany, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej przeprowadziła badanie polskich wyborów samorządowych i ich kontekstów o charakterze społecznym oraz historycznym.

Chcieliśmy poznać, które zjawiska charakterystyczne dla polskiej demokracji są przez wyborców oceniane pozytywnie, a które negatywnie. Przyjrzeliśmy się krótkiej, lecz owocnej historii nowoczesnej samorządności w Polsce i próbowaliśmy zrozumieć towarzyszące jej fenomeny społeczne, zjawiska medialne etc.

Nasze badanie uwzględniło zarówno obywatelski, jak i polityczny aspekt wyborów samorządowych. Porównywaliśmy ostatnie wybory z 2010 roku z tymi, które się odbyły w roku 2006 roku. Badanie dotyczy złożonych zagadnień, takich jak np. aktywność społeczności lokalnych, funkcjonowanie partii politycznych na poziomie lokalnym, patologiczne zjawiska towarzyszące wyborom oraz kampanie wyborcze w latach 2006 oraz 2010.